SARI BATU SAVCI BEY

Anadolu Selçuklu Devleti'nin Bizans sınırında bulunan Kayı Boyu'na Osman Gazi, Bey olunca babası Ertuğrul Gazi'nin siyasetine devam ederek komşu tekfurlarla iyi geçinmeye çalıştı. Özellikle de Bilecik tekfuru ile çok iyi anlaşan Osman Bey, Domaniç-Çarşamba köyündeki yaylaya çıkarken ağır eşyalarını Bilecik' e bırakıyordu. İnegöl tekfuru Aya Nikola yaylaya iniş ve çıkışlarda yol kesip zarar veriyor, sık sık çarpışmalar oluyordu. Osman Bey'in kuvvet ve nüfuzunun arttığını gören ve bunu büyük bir tehlike olarak addeden Nikola, diğer tekfurlardan yardım istedi.

Bir haçlı ittifakı meydana getirmek için komşu tekfurları tahrik ve teşvik etti. Nikola'nm amacı. Kayı Boyu'nun Çarşamba yaylasına geçmesini önlemek, bölgeden onları tamamen atmaktı. Çarşamba'nın başpiskoposluk merkezi olması olaya dini bir özellikte veriyordu. Kayı Boyu'da zaten Çarşamba yaylasına Türk fetih anlayışına uygun olarak yayla seçmişti. Bilecik tekfuru, bu haçlı ittifak teşebbüsü Osman Bey'e haber verdi. İnegöl tekfuru Nikola'nın bugünkü Domaniç-Durabey köyü Pazar alanı mevkiinde mevzilendiği tespit edilince Osman Bey'de karşı tedbir aldı.

Akçakoca, Abdurrahman Gazi, Aykut Alp, Turgut Alp ve diğer Kayı ileri gelenleri ile durumu değerlendiren Osman Bey inegöl'ü fethine karar verdi. Osman Bey silah arkadaşlarıyla bir gece ansızın İnegöl hisarına baskın yapmak için yola çıktı. Kayıhanlı'larm hareketini daha önceden haber alan tekfur Nikola pusu kurdu. Osman Bey ve silah arkadaşları. Aratus isimli bir casus sayesinde büyük bir felaketten, pusudan kurtuldular. 1284 yılında Ermenibeli de denilen Pazar alam mevkiinde iki ordu karşılaştı.

Bu savaş Osmanlı Devleti'nin ilksavaşıdır. Savaşta Osman Bey'in yeğeni. Savcı Bey'in oğlu Bay Hoca şehit düştü. Şimdi mezarı İnegöl'e bağlı Hamzabey köyündedir. İki taraf da bu muharebeden netice alamadı Ermenibeli savaşı sonrası Kayıhanlılar Bay Hoca'nın intikamını almak ve İnegöl tekfuruna gerekli dersi vermek için 1286 yılında İnegöl yakınlarındaki Karacahisar'ı fethettiler. Türklerin İnegöl arazisine yaklaşarak fetih hareketlerine başlamaları, Nikola'yı tedirgin etti. Bunun üzerine Nikola komşu tekfurları yardıma çağırdı. Karacahisar tekfuru bu yardım çağrısına cevap verdi ve iki güç birleşti.

Birleşik Bizans ordusu Karacahisar'm kardeşi Kalanoz (Kaloz/Keloz-Kelez veya Philethos/Ni-keferoz ) idaresinde İnegöl'den hareketle Çarşamba yaylasına doğru yola çıktı. Kocayayla-Arapoturağı-Sefaköy-Durabey istikametinde yol alan ordu, Asarköy - Berçin / Çokköy ve Küçükköy / Çamlıca arazilerini geçerek Alçay (İkizce) ovasına kadar geldi. Birleşik Bizans ordusunun Çarşamba yaylasına doğru hareket ettiğini öğrenen Osman Bey, kuvvetlerini İkiztepeler arasında kalan Çağlek Boğazı'nm Kapan Gediği'nde pusu kurdu ve bu mevkide düşmanını karşıladı. 1287/1288 yılının ilkbaharında gerçekleşen bu savaş çok kanlı oldu. Kayıhanlı ordusunu bizzat Osman Bey ile ağabeyi Savcı Bey sevk ve idare ettiler.

Çayın suyu kıpkızıl kan ile renklendi. Bu sebepten O çaya ALÇAY adı verildi. Bu savaşta Osman Bey'in ağabeyi Saru Batu Savcı Bey şehit düştü. Bizans ordusunun komutanı Kalanoz da Çokköy-Karaköy arazileri arasında Dolon mevkiinde öldü. Halen bu mevki halk tarafından "Keloz'un öldüğü dere" olarak anılmaktadır. Bu savaşa EKİZCE Savaşı, bazı kaynaklarda ise DOMANİÇ savaşı denir. Ekizce savaşının zaferle sonuçlanması Anadolu Selçuklu Sultanı Gıyaseddin Mesut Şah tarafından 1289 tarihli bir ferman ile beylik alameti olarak aksancak. Tuğ, davul, kös, zil, zurna ve bir hilat, kılıç, gümüş takımlı bir at, yüzbin dirhem gümüş ve gaziler için pek çok silah ve hediye Emir Mansur Çomaktar ile Osman Bey'e gönderildi. Ekizce zaferinin hediyesi olarak adı geçen fermanla Eskişehir, İnönü ve Söğüt Osman Bey'e mülk olarak verildi.

Anadolu Selçuklu Sultanı Gıyaseddin Mesut Han, Osman Gazi'yi Ekizce zaferini böylece mükafatlandırdı. Söğüt'ün mülk olarak fermanla verilmesi bize ilk Osmanlı yerleşmesinin Domaniç-Çarşamba yaylası olduğunu göstermektedir. Kayı Boyu, Ermenibeli ve Ekizce zaferlerinin sonucu olarak Domaniç bölgesine iyice yerleşti. Ekizce zaferi ile İnegöl ve Karacahisar tekfurlarının baskısından kurtulan Osman Bey. Selçuklu sultanının dua ve teşviki ile akınlarına hız vererek 1291'de Karacahisar'ı (Ablum-Şenlik'te). 1299'da İnegöl-Bilecik ve Yarhisar'ı fethetti.

İlk Osmanlı kaynaklarına göre Savcı Bey. Ekizce Savaşında Alçay Ovasının yüksek bir ormanlık tepesinde, bir çam ağacının dibinde şehit düşmüştür..Çam koruluğa Kandilliçam mevkii denilmesinin sebebi yöre halkının bu çamlara kandiller yakmasıdır. Eski Türk adetlerinde ölünün yıkandığı, gömüldüğü yerde kırk gün boyunca kandil yakılır. Muhtemelen Savcı Bey şehit olunca bu adet uygulandı ve bu mevki adını "Kandilliçam" olarak aldı. Halk rivayetlerine göre. Karaköy-Alçay mevkii çanı koruluk içinde bulunan Savcı Bey'in mezarına "Bekir'in Dedesi" denilir. Savcı Bey'in mezarı ile Bekir adındaki şahsın ilgilenmesinden dolayı bu isim verilmiştir.

Savcı Bey'in naşı daha sonra Söğüt'e babası Ertuğrul Gazi'nin mezarı yanına defnedilmiştir. Diğer bir görüşe göre de. bu mezar Savcı Bey'in hakiki mezarıdır. O zamanın ulaşım şartları düşünüldüğünde Domaniç'ten Söğüt'e cenazenin nakli mümkün değildir. Sonuç olarak diyebiliriz ki; Osmanlı Devleti'nin kuruluş devrinde çok önemli bir yeri olan EKİZCE savaşı, Domaniç-Karaköy arazisindeki İkiztepeler-Alçay mevkiinde olmuştur. Ertuğrul Gazi'nin oğlu, Osman Bey'in ağabeyi, Savcı Bey yine aynı savaş ve aynı yerde Kandilliçam dibinde şehit düşmüştür. Mezarı halen adı geçen yerde bulunmaktadır.

SARU BATU SAVCI BEY KRONOLOJİSİ

1-Babası Ertuğrul Gazi ile Birlikte Katıldığı Muharebeler:

a) Moğollarla Muharebe (XIII.asrın ikinci yarısı)

Ertuğrul Gazi, oymağına oturması için tahsis edilen topraklara maiyeti ile birlikte giderken, harbe tutuşmuş Moğol ve Selçuklu askerlere rast gelmişlerdir. Yenilmek üzere olan Selçuklu askerlerinin yanında savaşa iştirak ederek, muavenetle Selçuklular’ın galibiyetini sağlamışlardır. Bu savaşın neticesinde Kayıhanlılar, Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat tarafından mükafatlandırılmışlar ve kendilerine yurt tahsis edilmiştir. Ertuğrul Gazi ve maiyetindekiler ibraz ettikleri bu hareket ile mütenasip takdir ve teşrifat-ı sultaniyeye mahzar olmuşlardır.

b) Yassıçemen Muharebesi (XIII.asrın ikinci yarısı)

Selçuklu ordusu ile Harezmşah ordusu arasındaki savaşta Ertuğrul Gazi ve maiyetindekiler, savaşta Selçuklu ordusunun saflarında yer almışlar ve Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat’ın zafer kazanmasında etkili olmuşlardır. Sultan Alaeddin Keykubat, Ertuğrul Gazi ve maiyetindeki Kayıhanlılar’a gösterdikleri muvaffakiyetlerden dolayı ikram ve ihsanlarda bulunmuştur.

c) İnegöl Akını (XIII.asrın ikinci yarısı)

Ertuğrul Gazi, bütün maiyeti ve oğulları ile, Konya Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat’ın Rum ordusu üzerine yaptığı sefere Sultanönü’nde iltihak etmişlerdir. Sultan, Ertuğrul Gazi’yi akıncı kuvvetlerine başbuğ yapmıştır. Ertuğrul Gazi Ermenibeli’ne giderek, Yenişehir ovasında düşman Rum ordusu ile harbe tutuşmuş ve üç gün geceli-gündüzlü muharebeden sonra (İznik İmparatorunun Rumeli’den Aktav Tatarlarını takviye etmesine rağmen) galip gelmiştir. Ertuğrul Gazi düşmanı İnegöl’e kadar takip etmiş ve pek çok ganimet elde etmiştir. Sultan Alaeddin Keykubat, bu yararlılıktan dolayı Kayıhanlılar’ı mükafatlandırmıştır.

d) Karacahisar’ın Fethi (XIII.asrın ikinci yarısı)

Ertuğrul Gazi ve maiyetindekiler Domaniç’te uca yerleştirildiği sırada bölge Karacahisar ve diğer kalelerin tekfurlarının denetiminde bulunuyordu. Karacahisar tekfuru, Kayıhanlılar Domaniç’e yerleştikten birkaç sene sonra hakimiyet alanına yerleşen Kayıhanlılar’ı akınları ile rahatsız ederek Selçuklu arazisine tecavüz eder. Karacahisar tekfuru Ertuğrul Gazi’yi rahatsız etmekle kalmamış, Konya Sultanı’na karşı olan sorumluluklarını da yerine getirmemiştir.

Ertuğrul Gazi, tekfurun saldırılarından kurtulmak için Sultan Alaeddin’den yardım ister. Kayıhanlılar, yardıma gelen Selçuklular ile birlikte Karacahisar kalesini kuşatırlar. Fakat Moğol tehlikesi nedeniyle Sultan Alaeddin ordusuyla doğuya gitmek zorunda kalmış ve muhasara işini Ertuğrul Gazi’ye bırakmıştır.

Kayıhanlılar, uzun bir muhasaradan ve kaledekilerin müteaddit huruc hareketlerini kırdıktan sonra nihayet harben zapta muvaffak olmuşlardır. Ertuğrul Gazi, yakalanan tekfuru (Bizans valisi) ve alınan ganimetleri Sultan Alaeddin’e göndermiştir.

NOT: Bir müddet sonra tekrar elden çıkan Karacahisar’ı daha sonra 1291 yılında Osman Gazi tekrar zaptedecektir.

2- Küçük Kardeşi Osman Gazi ile Birlikte Katıldığı Muharebeler:

a) Ermenibeli (Pazaralanı/Pazarköy) Muharebesi (1284)

Ertuğrul Gazi’nin vefatından sonra (1281) komşu Rum tekfurları ile hoş geçinmek siyasetine devam edilmiştir. Fakat bu hal uzun sürmemiş, Kayıhanlılar Ertuğrul Gazi devrine ait stratejiyi değiştirmişlerdir. İnegöl tekfuru ile Kayıhanlılar arasındaki münferat Ertuğrul Gazi’den beri devam ediyordu. İnegöl tekfuru (valisi), Kayıhanlılar’ın aşiret ve oymaklarının yaylaya gidiş ve gelişlerinde rahat vermiyor, bazen de bu yüzden çarpışmalar oluyordu.

İnegöl tekfuru, Kayıhanlılar’ın güçlerinin günden güne arttığını, bunu ileride kendileri için tehlike oluşturacağını ileri sürerek komşu tekfurları Kayıhanlılar aleyhine kışkırtıyordu. Bilecik tekfuru bu durumu Kayıhanlılar’a haber verdi. Kayıhanlılar daha erken davranarak, civardaki Rum tekfurları arasında en kuvvetlisi bulunan İnegöl tekfurunun şerrinden kurtulmak ve İnegöl’ü zaptetmek için harekete geçtiler.

Lakin İnegöl tekfuru Kayıhanlılar’ın bu niyetinden ve tedarikinden haberdar olarak tedbir aldı ve Ermenibeli’nde bir pusu kurdu. Kayıhanlılar’da kurulan bu pusudan casuslar yoluyla haberdar oldu. Kayıhanlılar bu pusuyu öğrendiler, buna rağmen Hakk’a sığınarak bu kuvvetli düşman ile çarpışmaktan çekinmediler ve doğrudan pusunun üzerine yürüdüler. Kayıhanlılar’ın hiçbir destek almadan beylik olarak Bizans ile ilk teması gerçekleşti. Burada kanlı bir savaş oldu. Bu savaşta Saru Batu Savcı Bey’in oğlu Bayhoca şehit düştü. Savaş alanı yakınlarındaki Hamzabey köyüne defnedildi. Kayıhanlılar’ın ilk muharebesi addedilen Ermenibeli muharebesinde tam olarak muvaffak olunamamıştır.

b) Kulacahisar’ın Fethi (1285)

Ermenibeli muharebesinden sonra Kayıhanlılar tarafından İnegöl’e yakın bir mesafedeki Kulacahisar kalesi basıldı. Kulacahisar halkı teslim oldu, kale zaptedildi.

c) Domaniç / İkizce Muharebesi (1287)

Kayıhanlılar’ın İnegöl’e (Kulaca’ya) doğru genişleyerek tehditkar bir durum alması, İnegöl tekfuru ile Karacahisar tekfurunun birleşmesine sebep oldu. İnegöl ve Karacahisar tekfurunun kuvvetlerinden oluşan müttefik Bizans ordusu, Karacahisar tekfurunun yeğeni Kalanoz/Keloz adlı bir kumandanın idaresinde harekete geçirilerek Domaniç’e sevkedildi.

Domaniç’e yakın İkizce (Alçay/ Akmeşhed) mevkiinde Kayıhanlılar’ın savletiyle başlayan muharebe, Saru Batu Savcı Bey ve Osman Bey’in secaat ve müdebbirane hareketi sayesinde, düşman bozularak kaçtı. Zafer kazanıldı ise de Saru Batu Savcı Bey Alçay/Akmeşhed mevkii yakınındaki çam korulukta, bir çamın (kandilliçam) dibinde şehit düşmüştür. Saru Batu Savcı Bey’in şehit olduğu yer, Domaniç’e bağlı Çokköy-Karaköy-Küçükköy arazi sınırlarının kesiştiği yer olan Alçay/Akmeşhed mevkiindedir.

Selçuklu Sultanı Saru Batu Savcı Bey’in şehadetini öğrenince üzülmüş, Osman Gazi’ye Karacahisar’a İnegöl’e karşı harekete geçmesini bildirmiş, bunun üzerine Karacahisar ve İnegöl feth edilmiştir.

AHMET URFALI, Domaniç Tarihi Araştırmaları Grubu
Kuruluşun Toprağı DOMANİÇ

kaynak: -Neşri Tarihi,s.85 , -Hayrullah Efendi Tarihi,s. 165
-AşıkpaşazadeTarihi, s.l2
-Feridun Bey Münşeatı (1264 tab'ı) c. l,s.48-\ 56-61-64
-Osmanlı Tarihi,ismail Hakkı
- Uzunçarşılı,c.l,s.W7
-Osmanlı Tarihi Yayınevi,c. l,s.41
-Topoğrafık bilgiler
-Harita : Domaniç Orman Müdürü Recep Ateş (Orman Yüksek Mühendisi) Kütahya-I23-dl j paftası Harita Genel Müdürlüğü: 1953 /Orman | Genel Müdürlüğü Gürgen Yayla 107 nolu bölmesi